Polska Rada Psychoterapii

Uwagi do projektu Ustawy o niektórych zawodach medycznych
z dnia 11.08.08.

Uwagi ogólne:

Projekt ustawy o niektórych zawodach medycznych z dnia 11.08.08 r. w zakresie proponowanych regulacji zawodu psychoterapeuty pozostawia zbyt duży poziom niedookreślenia, pozostawiając ustanowienie szeregu kluczowych dla tego zawodu rozstrzygnięć do decyzji ministra, co spowoduje ciągły stan niejasności i ryzyko walki o wpływy różnych lobby.

Kwestie zasadnicze dla przyszłości zawodu psychoterapeuty powinna regulować ustawa – w tym przepisy określające:

1. wykształcenie osób mogących się szkolić w zawodzie psychoterapeuty,

2. definicję podmiotu szkolącego w psychoterapii,

3. zasady powołania i funkcjonowania Polskiej Rady Psychoterapii,

4. zadania zawodowe psychoterapeuty,

5. Ramowy program nauczania w zakresie psychoterapii - uzgodniony precyzyjnie przez wszystkie środowiska psychoterapeutyczne (skupione w Polskiej Radzie Psychoterapii) oraz Ministerstwo Zdrowia i CMKP – ktory powinien zostać włączony do ustawy.

Uwagi szczegółowe (w kolejności artykułów):

Art.2.2. Wykonywanie zadania zawodowego pod nadzorem osoby uprawnionej do wykonywania danego zawodu medycznego nie stanowi wykonywania zawodu medycznego.

Prowadzenie psychoterapii pod superwizją jest jedną z głównych części procesu szkolenia w psychoterapii. Jeśli umiejętności terapeuty mają się rozwijać i doskonalić musi on wykonywać zawód medyczny, czyli w tym przypadku – psychoterapię.  Nie ma żadnego uzasadnienia aby ta praca wykonywana pod nadzorem osoby uprawnionej do wykonywania zawodu medycznego (superwizora psychoterapii) miałaby nie być wykonywaniem zawodu medycznego. Do osoby nadzorującej taką pracę (superwizora) powinna należeć ocena tego procesu i branie pod uwagę złożoności klinicznego zadania powierzanego osobie szkolącej się w psychoterapii jak również ocena  aktualnego poziomu przygotowania tej osoby do podejmowania określonych zadań terapeutycznych.

Proponowana zmiana po uwagach do art. 2 ust. 4.

Art. 2. 4. Minister właściwy do spraw zdrowia może określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowy wykaz czynności zawodowych w ramach poszczególnych zadań zawodowych i odpowiadający im poziom wykształcenia niezbędny do ich wykonywania, w tym rodzaj czynności zawodowych, do udzielania których wymagane jest zlecenie lekarskie lub dodatkowe kwalifikacje uzyskane w toku doskonalenia zawodowego, wraz z określeniem tych kwalifikacji, kierując się w szczególności potrzebami rynku pracy w ochronie zdrowia i zapewnieniem bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentów.

Zapis jest bezzasadny w odniesieniu do psychoterapii. W psychoterapii certyfikowany psychoterapeuta jest rzetelnie przygotowany do wykonywania wszystkich czynności i zadań zawodowych oraz psychoterapii wszystkich zaburzeń psychicznych. W psychoterapii nie ma czynności zawodowych wymagających zlecenia lekarskiego, a kwalifikacje psychoterapeuty są określone w ustawie.

Proponujemy dodanie w art. 2 ust. 5 o treści: „Zapisy w ust. 2 i 4 nie dotyczą zawodu  psychoterapeuty.”

 

Art. 3. 1. Wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania poszczególnych zawodów medycznych, zwane dalej „wymaganiami kwalifikacyjnymi”, określa załącznik nr 2 do ustawy.

2. Do wykonywania zawodu psychoterapeuty jest niezbędne ukończenie:

1) studiów wyższych i posiadanie tytułu lekarza lub magistra na kierunku psychologia oraz
2) szkolenia w zakresie psychoterapii, o którym mowa w ust. 4.

W dyskusjach dotyczących projektu tej samej ustawy w 2006 i 2007 roku wszystkie znaczące środowiska psychoterapeutyczne tworzące Polską Radę Psychoterapii uznały organiczenia dostępu do zawodu psychoterapeuty tylko do psychologów i lekarzy za niezasadne. Szkolenie, po ukończeniu studiow wyższych, trwa 4 lata i min. 1200 godzin, jest poprzedzone procesem kwalifikacjnym, uczestnicy szkolenia w psychoterapii poddawani są ocenom w trakcie procesu szkoleniowego, a także muszą przejść terapię własną lub inne formy pracy własnej. Od kandydatów do zawodu wymaga się także praktyki w znacznym wymiarze, w trakcie której nabywać mają wiedzę i umiejętności związane bezpośrednio z wykonywaniem zawodu. Skoro kandydat będzie miał za sobą tak długą praktykę, ukończone wcześniej studia są jedynie cząstką posiadanej wiedzy, nie ma potrzeby wymagać ukończenia kierunku stricte psychologicznego czy medycznego. Wobec tak wysokich wymagań szkoleniowych ograniczenie w dostępie do, regulowanego przepisami prawa, szkolenia w zakresie psychoterapii, nie znajduje uzasadnienia.

Polska Rada Psychoterapii postuluje utrzymanie zapisu projektu ustawy zaakceptowanego w drodze szerokich konsultacji społecznych przeprowadzonych przez Ministerstwo Zdrowia w 2006 r.

Proponujemy zapis:
„Do wykonywania zawodu psychoterapeuty jest niezbędne:
1) ukończenie studiów wyższych i posiadanie tytułu magistra lub magistra pielęgniarstwa lub lekarza oraz
2) ukończenie szkolenia w zakresie psychoterapii, o którym mowa w ust. 4.”

Wymagania kwalifikacyjne określone w załączniku nr 2 do ustawy należy zmienić odpowiednio.

Szkolenie ma objąć 1200 godzin i trwać cztery lata – to znaczy, że przewidziano restrykcyjną regulację (nie tylko określono ilość godzin, ale i wyznaczono okres, w jakim mają być rozłożone). Odesłanie do trybów szkolenia (dzienny, wieczorowy, zaoczny) oznacza, że szkolenie ma być traktowane nie jako zajęcia praktyczne, lecz jako nauka. W tej sytuacji szczególnego znaczenia nabiera program szkoleń i forma egzaminu – należy zatem zamieścić w ustawie podstawowe regulacje w tej materii. Są to bowiem sprawy zbyt istotne, aby można było regulować je w drodze rozporządzenia.

W związku z tym postuluje się wprowadzenie do ustawy jako obowiązujące wypracowane przez Polska Radę Psychoterapii oraz Ministerstwo Zdrowia i CMKP standardy szkolenia w psychoterapii tj. by ramowy program nauczania w zakresie psychoterapii dołączyć do ustawy jako Załącznik nr 3 – tekst w załączeniu.

 

Art. 5. 1. Uprawnionymi do prowadzenia szkolenia w zakresie psychoterapii są podmioty, które uzyskały akredytację udzieloną przez ministra właściwego do spraw zdrowia, zwane dalej „jednostkami szkolącymi w zakresie psychoterapii”.

Konieczna jest w ustawie definicja „podmiotu“ szkolącego w zakresie psychoterapii.

Zgodnie z pragmatyką nauczania psychoterapii w innych krajach europejskich oraz consensusem uzyskanym w pracach Polskiej Rady Psychoterapii, podmiotami najlepiej przygotowanymi do kształcenia psychoterapeutów są stowarzyszenia psychoterapeutyczne, prowadzące szkolenie w poszczególnych podejściach psychoterapeutycznych. Te stowarzyszenia są członkami aktualnej Polskiej Rady Psychoterapii.

            Stowarzyszenia psychoterapeutyczne, zwykle zrzeszone w odpowiednich organizacjach międzynarodowych, są zobowiązane do przestrzegania wysokich standardów etycznych i zawodowych. Dzięki temu ich praca podlega kontroli bardziej niż np. w placówkach zorientowanych na zysk czy instytucjach niepsychoterapeutycznych. Szkolenie wymaga kadry odpowiednio przygotowanej i doświadczonej w psychoterapii. Tacy specjaliści w Polsce praktycznie funkcjonują w stowarzyszeniach. Proponowana zmiana zapewnia zarówno dostęp do prowadzenia szkoleń dla przygotowanych kadrowo i logistycznie stowarzyszeń, jak pozwala uniknąć możliwego pogorszenia wykształcenia, jakie niesie nadmierna komercjalizacja.

Proponuje się zapis:

5.1. Uprawnionymi do prowadzenia szkolenia w zakresie psychoterapii są ogólnopolskie stowarzyszenia lub ich sekcje oraz szkoły wyższe, prowadzące podyplomowe szkolenie w zakresie psychoterapii, które uzyskały akredytację udzieloną przez ministra właściwego do spraw zdrowia, zwane dalej „podmiotami szkolącymi w zakresie psychoterapii”.

Proponuje się ujednolicenie nazewnictwa przez używanie nazwy „podmiot szkolący“, i usunięcie nie zdefiniowanej nazwy „jednostka szkoląca“, która obecnie występuje m.in. w art. 5 ust. 3 i 4.

 

Art. 5.5. Akredytacji udziela się, na wniosek podmiotu ubiegającego się o akredytację, na okres 5 lat. Dokumentem potwierdzającym uzyskanie akredytacji jest certyfikat akredytacyjny.

            Wygasanie udzielonej akredytacji po upływie pięciu lat nie jest rozwiązaniem trafnym, jeśli wziąć pod uwagę wymogi, niezbędne dla uzyskania takiej akredytacji – utrata zdobytych uprawnień winna następować jedynie z przyczyn merytorycznych, nie zaś czysto formalnych. Należy zatem wprowadzić w ustawie przyznawanie akredytacji na czas nieoznaczony, a zarazem przewidzieć okresowe kontrole jednostki akredytowanej. Wyniki takiej kontroli winny być podstawą do ewentualnego wszczęcia postępowania w przedmiocie cofnięcia akredytacji

            Ponadto, ciagłe odnawianie akredytacji niepotrzebnie mnoży administrację. Należy pamiętać, że będzie funkcjonować zapowiedziana w ustawie i powołana przez Ministra Zdrowia Polska Rada Psychoterapii, która będzie rejestrować ewentualne odstępstwa od ustalonych standardów prowadzonego szkolenia i proponować ministrowi odpowiednie rozwiązania.

Proponuje się skreślenie „na okres 5 lat“.

Art. 5. 7. Minister właściwy do spraw zdrowia powołuje komisję akredytacyjną do spraw psychoterapii, na okres 5 lat, spośród osób legitymujących się co najmniej 5 – letnim doświadczeniem zawodowym w psychoterapii właściwym dla realizowanego szczegółowego programu szkolenia, zgłoszonych przez Polską Radę Psychoterapii, o której mowa w art. 13.

Doświadczenie 5-letnie w psychoterapii jest niewystarczające.
Proponuje się: co najmniej 10 – letnim doświadczeniem zawodowym w psychoterapii.

Art. 5. 8. Z tytułu udziału w pracach komisji akredytacyjnej do spraw psychoterapii jej członkom nie przysługuje wynagrodzenie.

Proponuje się: albo usunięcie ustępu 8 w całości i jednocześnie zgodę na to, że przez pierwsze pół roku członkowie komisji akredytacyjnej będą wynagradzani ze środków Ministerstwa Zdrowia, albo od razu należy przewidzieć w projekcie ustawy pieniądze na ten cel.

            Uzasadnienie: z naszego rozeznania wynika, że komisja akredytacyjna będzie musiała przeanalizować i ocenić ponad 30 programów szkoleniowych i zaproponować ministrowi odpowiednią decyzję wraz z uzasadnieniem w przypadku odmowy akredytacji. Niewykluczone, że w szczególnych przypadkach będzie musiała wystąpić do zewnętrznych ekspertów mając na to wszystko nie więcej niż pół roku. Trudno sobie wyobrazić, aby tak ogromną pracę mógł ktoś wykonywać społecznie. Chyba, że członkowie komisji akredytacyjnej będą powoływani wyłącznie spośród osób zatrudnionych na etacie w publicznej służbie zdrowia i szefowie tych placówek zgodzą się oddelegować swoich pracowników i za to im płacić. Ale w takim przypadku skład komisji nie byłby ani reprezentatywny ani wystarczająco kompetentny.

 

Art. 6. 1. Podmiot ubiegający się o akredytację w zakresie szkolenia w zakresie psychoterapii składa wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 5, najpóźniej na 3 miesiące przed planowanym terminem rozpoczęcia szkolenia w zakresie psychoterapii.

            To jest czas nierealnie krótki i wykluczający rzetelną pracę komisji akredytacyjnej. Zapisy w ustawienie nie mogą blokować w praktyce możliwości rozpoczęcia szkolenia przez podmiot szkolący, który akredytację uzyskał.

Proponuje się zmienić na 6 miesięcy przed planowanym terminem...
oraz dopisanie ust. 4: Komisja akredytacyjna wydaje opinię najpóźniej na 3 miesiące od wpłynięcia wniosku, minister właściwy do spraw zdrowia wydaje decyzję najpóźniej na 1 miesiąc od uzyskania opinii komisji akredytacyjnej.
Poprzedni zapis w ust. 4 uzyskałby odpowiednio nr 5.

 

Art. 7. 1. Minister właściwy do spraw zdrowia jest uprawniony do kontroli prowadzenia szkolenia w zakresie psychoterapii.

2. W ramach kontroli, o której mowa w ust. 1, minister właściwy do spraw zdrowia jest uprawniony w szczególności do:
    1) wizytacji jednostki szkolącej w zakresie psychoterapii;

Sformułowanie jest niefortunne, ponieważ jego sens jest taki, że minister może wizytować psychoterapię szkoleniową, co z kolei narusza kilka ustaw i dalsze artykuły niniejszej ustawy.

Proponuje się zapis: „wizytacji podmiotu szkolącego w zakresie psychoterapii “ – zgodnie także z postulatem wyrażonym przy art. 5 ust.1.

3. Kontrolę, o której mowa w ust. 1, przeprowadzają osoby upoważnione przez ministra właściwego do spraw zdrowia.

Sformułowanie nietransparentne, a istotne dla merytorycznego przeprowadzenia kontroli. Minister może upoważnić np. higienistkę szkolną.

Proponuje się zapis: "…osoby upoważnione przez ministra właściwego do spraw zdrowia po uzgodnieniu z Polską Radą Psychoterapii.

4. Do przeprowadzania kontroli, o której mowa w ust. 1, przepisy art. 47 ust. 2 i art. 48 stosuje się odpowiednio.

Kontrola podmiotu szkolącego w psychoterapii wymaga przygotowania merytorycznego.
Art. 7 ust. 4 proponuje się skreślić.

 

Art. 8. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:

1)     wzór certyfikatu akredytacyjnego, kierując się koniecznością zapewnienia informacji o rodzaju specjalności realizowanej w ramach szkolenia w zakresie psychoterapii;
2)     ramowy program nauczania w zakresie psychoterapii, uwzględniając w szczególności naukowe podstawy psychoterapii i różnorodność stosowanych podejść i form psychoterapeutycznych;
3)     sposób udzielania akredytacji podmiotom ubiegającym się o akredytację, uwzględniając różnorodność stosowanych podejść i form psychoterapeutycznych;
4)     sposób i tryb powoływania i odwoływania członków komisji akredytacyjnej do spraw psychoterapii, kierując się w szczególności zapewnieniem pełnej reprezentatywności środowiska psychoterapeutów;
5)     sposób przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego, kierując się w szczególności koniecznością rzetelnej oceny wiedzy i umiejętności niezbędnych do rozpoczęcia szkolenia w zakresie psychoterapii;
6)     sposób prowadzenia i odbywania szkolenia w zakresie psychoterapii, w tym formy zaliczania poszczególnych części szkolenia, skład komisji egzaminacyjnej oraz sposób i formę przeprowadzania egzaminu końcowego, kierując się w szczególności prawidłowością przebiegu egzaminu oraz koniecznością sprawdzenia wiedzy w zakresie psychoterapii;
7)     wzór dyplomu potwierdzającego ukończenie szkolenia w zakresie psychoterapii, kierując się koniecznością zapewnienia informacji o rodzaju specjalności realizowanej w ramach szkolenia w zakresie psychoterapii.
 

Proponujemy następujące brzmienie tego artykułu:

„Art. 8. 1. Załącznik nr 3 określa ramowy program nauczania w zakresie psychoterapii.

  2. Minister właściwy do spraw zdrowia, w uzgodnieniu z Polską Radą Psychoterapii, określi w drodze rozporządzenia:

1/ wzór certyfikatu akredytacyjnego, kierując się koniecznością zapewnienia informacji o rodzaju podejścia realizowanego w ramach szkolenia w zakresie psychoterapii;
2/ sposób udzielania akredytacji podmiotom ubiegającym się o akredytację, uwzględniając różnorodność stosowanych podejść i form psychoterapeutycznych;
3/ sposób i tryb powoływania i odwoływania członków komisji akredytacyjnej do spraw psychoterapii, kierując się w szczególności zapewnieniem pełnej reprezentatywności środowiska psychoterapeutów;
4/ sposób i formę przeprowadzania egzaminu końcowego, kierując się w szczególności prawidłowością przebiegu egzaminu oraz koniecznością sprawdzenia umiejętności w zakresie psychoterapii;
5/ wzór dyplomu potwierdzającego ukończenie szkolenia w zakresie psychoterapii, kierując się koniecznością zapewnienia informacji o rodzaju specjalności realizowanej w ramach szkolenia w zakresie psychoterapii.”
 

Uzasadnienie:

Zmiany w art. 8/1 i 8/7 (po zmianach są to ustępy 8.2/1 i 8.2/5). W psychoterapii nie ma „specjalności” tylko różne podejścia psychoterapeutyczne. „Specjalność” kojarzy się ze słowem medycznym „specjalizacja” i może być źródłem nieporozumień. W odniesieniu do psychoterapii nie ma zastosowania. W literaturze i w powszechnym użyciu jest słowo „podejście” określające zarówno teoretyczne jak i praktyczne aspekty realizowanego programu szkolenia w psychoterapii. Wymieniane są takie podejścia jak: psychodynamiczne, poznawczo-behawioralne, humanistyczne, systemowe, integratywne i inne. Proponujemy więc zamiast „specjalności” wpisać „podejścia”.

Skreślenie punktu art.8/2 i zastąpienie go ustępem 1 w art. 8 w brzmieniu określonym wyżej.
Ramowy program szkolenia w psychoterapii powinien być określony w ustawie. Ta pierwsza w Polsce i niezwykle istotna dla przyszłości psychoterapii regulacja powinna mieć umocowanie ustawowe. Postuluje się dodanie do ustawy Załącznika nr 3 określającego „Ramowy program szkolenia w zakresie psychoterapii“ o treści uzgodnionej przez Polską Radę Psychoterapii w porozumieniu z Ministerstwem Zdrowia i CMKP w roku 2006 – tekst w załączeniu.

Skreślenie punktu 8/5 i zmiana w punkcie 8/6 (obecnie o numeracji 8.2/4). Sposób prowadzenia i odbywania szkolenia jest określony w „Ramowym programie szkolenia w zakresie psychoterapii“, który musi spełniać podmiot szkolący, by uzyskać akredytację. Podmiot szkolący, aby uzyskać akredytację musi przedstawić w swoich materiałach wszystkie istotne kwestie dotyczące szkolenia m.in. sposób przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego, sposób przeprowadzania egzaminu końcowego, sposób powoływania komisji kwalifikacyjnej itd. Komisję egzaminacyjną powołuje podmiot szkolący zgodnie z art. 3 ust. 3. Egzamin końcowy w zawodzie psychoterapeuty ma sprawdzać nie tyle wiedzę, ile umiejętności.

Podejścia w psychoterapii są tak zróżnicowane, że niemożliwe jest określenie w ustawie wszystkich szczegółów. Ponadto minister właściwy do spraw zdrowia posiada funkcje kontrolne.

Art. 13. 1. Polska Rada Psychoterapii jest organem opiniodawczym ministra właściwego do spraw zdrowia w sprawach dotyczących psychoterapii.
2. Minister właściwy do spraw zdrowia powołuje Polską Radę Psychoterapii spośród osób udzielających świadczeń metodami psychoterapeutycznymi o naukowo udokumentowanej skuteczności, zgłoszonych przez ogólnopolskie stowarzyszenia lub ich sekcje, oraz szkoły wyższe prowadzące kształcenie w zakresie psychoterapii.
3. Z tytułu udziału w pracach Polskiej Rady Psychoterapii jej członkom nie przysługuje wynagrodzenie.
4. Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, sposób powoływania i odwoływania członków Polskiej Rady Psychoterapii, uwzględniając w szczególności naukowe podstawy psychoterapii i różnorodność stosowanych podejść i form psychoterapeutycznych.

Ten artykuł pozostawia zbyt duży poziom niedookreślenia, pozostawiając zasady tworzenia kluczowego organu psychoterapeutycznego w rozporządzeniu. Regulacje, zwłaszcza w kluczowych kwestiach, powinna określać ustawa.

Zasady dotyczące powoływania Polskiej Rady Psychoterapii powinny być określone w ustawie – proponuje się zapis w ust 2 i 3 o treści:

  2. Minister właściwy do spraw zdrowia powołuje Polską Radę Psychoterapii spośród osób zgłoszonych przez ogólnopolskie stowarzyszenia lub ich sekcje oraz szkoły wyższe prowadzące podyplomowe kształcenie w psychoterapii kierując się w szczególności zapewnieniem szerokiej reprezentacji kierunków i podejść w psychoterapii.

  3. W skład Polskiej Rady Psychoterapii wchodzi po minimum jednym przedstawicielu podmiotów szkolących w zakresie psychoterapii, spełniających wymogi „Ramowego programu szkolenia w zakresie psychoterapii” określonego w Załączniku nr 3 do ustawy.

Dotychczasowy ust. 3 uzyskuje numer 4, dotychczasowy ust. 4 - skreślić.

Art. 17. 1. Wpis do Rejestru podlega opłacie...

Należy określić podstawy do ustalania wysokości opłaty, nie zaś tylko wskazówki. Ustawa winna np. upoważniać ministra do ustalenia opłat nie przy „uwzględnieniu” niezbędnych kosztów, ale „w wysokości odpowiadającej” niezbędnym kosztom. W przeciwnym wypadku opłata może mieć charakter zaporowy – zapewne wbrew zamiarom ustawodawcy.
Zwrot „w szczególności” oznacza, że ustalenie opłaty za wpis może nastąpić w oderwaniu od kosztów jego dokonania, co może prowadzić do ustalenia tej opłaty na poziomie zaporowym.

Art. 18. 1. Wpisu do Rejestru dokonuje się na okres 5 lat. W ciągu 3 miesięcy przed upływem tego okresu należy złożyć wniosek o przedłużenie wpisu w Rejestrze...

Ten zapis wydaje się zbędny – wpis do rejestru jest dokonywany na tej podstawie, że wnioskodawca spełnił wysokie wymagania i wykazał się kwalifikacjami. Nie ma więc podstaw uważać, że sam tylko upływ czasu może zawsze i w każdym wypadku przesądzać o utracie prawa do wykonywania zawodu. Należy raczej przyjąć model obowiązujący w większości wolnych zawodów – wpis na listę bezterminowy, zaś w razie utraty kwalifikacji lub możliwości wykonywania zawodu następuje wykreślenie po przeprowadzeniu stosownego postępowania.

Art.19 pkt 5   5) niezłożenia wniosku o przedłużenie wpisu w Rejestrze w terminie, o którym mowa w art. 18 ust. 1;

- skreślić w całości adekwatnie do usunięcia art. 18.

Art. 20. Wpis do Rejestru, zmiana danych objętych Rejestrem, odmowa wpisu do Rejestru, przedłużenie wpisu w Rejestrze oraz wykreślenie w przypadku, o którym mowa w art. 19 pkt 1-6, następuje w drodze decyzji administracyjnej...

-  usunąć zapis „… przedłużenie wpisu w Rejestrze” stosownie do usunięcia art. 18 oraz dalej zmienić zapis, ”…o którym mowa w art.19 pkt 1-6  stosownie do propozycji zmian w art. 19.

Art. 27. Ust 3. pkt 2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się, gdy:
2) zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób;

Wobec konieczności ograniczenia możliwości uchylania tajemnicy, proponujemy uściślenie punktu 2 w ust 3 o następującej treści:
„Tajemnica psychoterapii może być uchylona w niezbędnym zakresie jedynie w przypadku poważnego zagrożenia życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób i tylko wobec osób lub instytucji do tego uprawnionych.”

Zapis o takiej treści ogranicza ryzyko nadużycia uchylenia tajemnicy w sytuacjach banalnych, np. niegroźnych chorób, ponadto w obecnej wersji jest niezgodny z Ustawą o ochronie zdrowia psychicznego, rodział VI.

Rozdział 4:  Doskonalenie zawodowe

Art-y od 32 do 50 – są niejasne w odniesieniu do psychoterapii.

Art. 66. Ust 4. Członkiem Komisji – przedstawicielem osób wykonujących zawód medyczny - może zostać osoba uprawniona do wykonywania zawodu medycznego, posiadająca co najmniej 5 lat doświadczenia w wykonywaniu danego zawodu, niekarana z tytułu odpowiedzialności dyscyplinarnej bądź zawodowej, dająca rękojmię należytego wykonywania tej funkcji.

– należy doprecyzować klauzulę generalną „rękojmi należytego wykonywania funkcji”, w obecnym brzmieniu ustawa jest bowiem zbyt nieprecyzyjna. Dla oceny, czy dana osoba daje rękojmię należytego postępowania potrzebne są bowiem konkretne kryteria definicyjne, te zaś winna określać choć w przybliżeniu sama ustawa.

Art. 89 ust. 3. Osoba, która w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy legitymuje się dyplomem potwierdzającym ukończenie studiów wyższych oraz zaświadczeniem o ukończeniu atestowanego lub rekomendowanego szkolenia w zakresie psychoterapii, potwierdzonym przez certyfikat Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego lub Polskiego Towarzystwa Psychologicznego i udziela świadczeń w zakresie psychoterapii oraz osoba, która w dniu wejścia w życie ustawy jest w trakcie takiego szkolenia, a ukończy je po wejściu w życie ustawy, może wykonywać zawód psychoterapeuty, jeżeli spełnia warunki, o których mowa w art. 9 pkt 1- 4 i 6, bez konieczności uzyskania decyzji ministra właściwego do spraw zdrowia o uznaniu kwalifikacji w zawodzie psychoterapeuta.

Art. 89 ust. 3 nie ma prawnego uzasadnienia, albowiem pozwala on wykonywać zawód po wejściu ustawy w życie tylko tym osobom, które posiadają certyfikat jednego z dwóch wymienionych obecnie stowarzyszeń. Certyfikaty wydawane są obecnie także przez inne stowarzyszenia – również osoby posiadające ich certyfikaty winny być objęte korzystną regulacją art. 89 ust. 3. W przeciwnym wypadku doszłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (osoby w analogicznej sytuacji są traktowane w sposób odmienny bez obiektywnego uzasadnienia). Propozycja Rady spełnia zasadę równości i obiektywności.

            Sformułowanie, w którym jednoznacznie na pozycji uprzywilejowanej stawia się dwa towarzystwa jest przejawem myślenia korporacyjnego i nie może być zaakceptowane. Wszystkie stowarzyszenia są równe wobec prawa, a obecnie jest wiele Stowarzyszeń, które spełniają wymogi programowe szkolenia w zakresie psychoterapii.

Zrozumiała troska o ochronę interesu pacjenta, który mógłby być zagrożony gdyby psychoterapię prowadziły osoby niekompetentne, nie może jednak prowadzić do dyskryminacji szerokiego grona psychoterapeutów wszechstronnie przygotowanych w swoich stowarzyszeniach lub ośrodkach akademickich do prowadzenia profesjonalnej psychoterapii. Dlatego lepszym, sprawiedliwym i jednocześnie nie niosącym zagrożenia dla pacjentów rozwiązaniem jest odwołanie się do kryteriów dotyczących szkolenia w psychoterapii, których wypełnienie stanowi uzasadnioną podstawę do wykonywania zawodu psychoterapeuty, a nie nazwa stowarzyszenia.

            Konieczne jest także ustawowe zapewnienie utrzymania praw nabytych wszystkim osobom, które posiadają uprawnienia do wykonywania zawodu psychoterapeuty.

W związku z powyższym proponujemy następujące brzmienie art. 89 ust. 3:

„3. Osoba, która posiada certyfikat psychoterapeuty wydany przez stowarzyszenie lub ośrodek akademicki, które w dniu wejścia w życie ustawy realizuje program spełniający wymogi określone w załączniku nr 3 do ustawy i/lub certyfikuje według takiego programu, lub osoba, która jest w trakcie takiego szkolenia, a także osoba, która posiada udokumentowane szkolenia w wymiarze łącznie min. 1200 godzin i udziela świadczeń medycznych w zakresie psychoterapii, może wykonywać zawód psychoterapeuty, jeżeli spełnia warunki, o których mowa w art. 9 pkt.1-4 i 6, bez konieczności uzyskania decyzji ministra właściwego do spraw zdrowia o uznaniu kwalifikacji w zawodzie psychoterapeuta.”

Ad. Załącznik nr 1

Konieczne jest przedstawienie pełnej listy zadań zawodowych psychoterapeuty, w dotychczasowym projekcie opisanych w sposób szczątkowy.

 

15.	Psychoterapeuta	1)prowadzenie psychoterapii indywidualnej; 2) prowadzenie psychoterapii grupowej; 3) prowadzenie terapii rodzinnej i innych metod psychoterapii dostosowanych do specyfiki problemów i zaburzeń pacjenta. Proponuje się zmienić na: nawiązywanie kontaktu i współpracy z pacjentem i/lub jego rodziną; diagnoza stanu psychicznego; diagnoza psychoterapeutyczna; prowadzenie psychoterapii indywidualnej, grupowej, rodzinnej i par; monitorowanie efektów psychoterapii; prowadzenie dokumentacji; prowadzenie edukacji zdrowotnej w zakresie zdrowia psychicznego; prowadzenie konsultacji psychoterapeutycznej; prowadzenie działań profilaktycznych w zakresie zdrowia psychicznego; przygotowywanie opinii, świadectw, orzeczeń; doskonalenie i aktualizowanie swojej wiedzy i umiejętności, między innymi przez uczestnictwo w podyplomowym kształceniu ustawicznym; współpraca z przedstawicielami innych zawodów.
17.	specjalista psychoterapii uzależnień zmienić na: terapeuta uzależnień	diagnozowanie uzależnienia, w tym diagnoza nozologiczna i problemowa, prowadzenie diagnozy problemowej członków rodzin osób uzależnionych, planowanie procesu terapii osób uzależnionych i członków ich rodzin, prowadzenie psychoterapii indywidualnej osób uzależnionych i członków ich rodzin, prowadzenie psychoterapii grupowej osób uzależnionych i członków ich rodzin, prowadzenie sesji wsparcia rodzinnego lub środowiskowego, prowadzenie interwencji kryzysowej w stosunku do osób uzależnionych lub członków ich rodzin, prowadzenie poradnictwa wobec osób uzależnionych lub członków ich rodzin, motywowanie osób uzależnionych lub członków ich rodzin do zmiany destrukcyjnych zachowań, prowadzenie indywidualnych i grupowych oddziaływań ukierunkowanych na wspieranie procesu zmiany pacjentów innymi niż psychoterapia metodami terapeutycznymi (np. treningi zachowań konstruktywnych), prowadzenie indywidualnych i grupowych oddziaływań profilaktycznych i edukacyjnych wobec osób uzależnionych i ich rodzin. Terapeuci uzależnień nie są psychoterapeutami w myśl ustawy o niektórych zawodach medycznych, a także w świetle standardów Polskiej Rady Psychoterapii. Proponuje się zmianę słowa „psychoterapii“w punktach 4 i 5 na słowo „terapii“, a tytuł „specjalista psychoterapii uzależnień“ na używany dotychczas: „terapeuta uzależnień“.

Załącznik 2

15.	Psychoterapeuta	ukończenie studiów wyższych i uzyskanie tytułu lekarza lub magistra na kierunku psychologia oraz ukończenie szkolenia w zakresie psychoterapii, zgodnie z przepisami art. 3 ust. 4 ustawy z dnia ….. 2008 r. o niektórych zawodach medycznych lub uzyskanie decyzji o równoważności tego szkolenia.. Proponuje się zmienić zgodnie z proponowanym brzmieniem art. 3 ust. 2: ukończenie studiów wyższych i posiadanie tytułu magistra lub magistra pielęgniarstwa lub lekarza oraz szkolenia w zakresie psychoterapii, o którym mowa w art.3 ust. 4.
17.	specjalista psychoterapii uzależnień zmienić na: terapeuta uzależnień	posiadanie kwalifikacji specjalisty terapii uzależnień, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii; posiadanie kwalifikacji specjalisty psychoterapii uzależnień, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi W związku z wprowadzeniem ustawowej regulacji, kto może wykonywac zawód psychoterapeuty, proponuje się konsekwentne utrzymanie istniejącego dotychczas tytułu „terapeuta uzależnień“.

W tym miejscu proponuje się dodać Załącznik 3, opisujący standardy szkolenia w zawodzie psychoterapeuty. Uporządkuje to zawiłość ustawy spowodowaną nadmierną liczbą delegacji i zwiększy szansę na przejrzystą regulację zawodu psychoterapeuty. Tekst „Ramowego programu“ został przygotowany na drodze precyzyjnych uzgodnień pomiędzy środowiskiem psychoterapeutów a Ministerstwem Zdrowia oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego.

Załącznik nr 3
Ramowy program nauczania w zakresie psychoterapii

§ 1. Załącznik nr 3 określa ramowy program nauczania w zakresie psychoterapii.

§ 2. Ramowy program nauczania w zakresie psychoterapii zawiera:

1. zakres wymaganej wiedzy teoretycznej, którą psychoterapeuta jest obowiązany opanować w trakcie szkolenia w zakresie psychoterapii;
2. wykaz i zakres wymaganych umiejętności praktycznych, które psychoterapeuta jest obowiązany opanować w trakcie szkolenia w zakresie psychoterapii;
3. formy i metody zdobywania wiedzy teoretycznej oraz nabywania i doskonalenia umiejętności praktycznych;
4. formy i metody samokształcenia;
5. formy i metody kontroli wraz z oceną wiedzy teoretycznej i nabytych umiejętności praktycznych;
6. okres trwania poszczególnych etapów kształcenia teoretycznego i praktycznego;
7. egzamin końcowy, podczas którego kandydat musi wykazać się osobistą, społeczną i profesjonalną dojrzałością oraz zaangażowaniem w praktyce psychoterapeutycznej zgodnie z zasadami zawodu oraz standardami etycznymi.

§ 3.  Ramowy program nauczania w zakresie wymaganej wiedzy teoretycznej, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 zawiera w szczególności:

1. Wybrane elementy wiedzy medycznej:
            a) podstawowa wiedza o zaburzeniach zdrowia psychicznego i ich leczeniu,
            b) podstawowa wiedza o najczęstszych chorobach somatycznych występujących u pacjentów ze wskazaniami do psychoterapii,
            c) wiedza o wskazaniach do farmakoterapii i o działaniu najczęściej stosowanych leków w szczególności psychotropowych, przyjmowanych przez pacjenta w czasie psychoterapii,
            d) organizacja opieki zdrowotnej w Polsce;
2. Teorie rozwoju człowieka:
            a) wybrane elementy wiedzy o osobowości i rozwoju człowieka w cyklu życia,
            b) podstawy wiedzy o czynnikach kształtujących rozwój człowieka i osobowość,
            c) podstawy psychologii, niezbędne dla rozumienia człowieka i prowadzenia psychoterapii,
3. Społeczne i kulturowe uwarunkowania psychoterapii:
            a) wpływ środowiska społecznego na kształtowanie się osoby i jej funkcjonowanie,
            b) wpływ środowiska na powstawanie zaburzeń zdrowia oraz na przebieg i trwałość wyników psychoterapii,
4. Teorie psychopatologii i diagnoza nozologiczna:
            a) mechanizmy powstawania i funkcjonowania zaburzeń psychicznych sklasyfikowanych w ICD i DSM, w których psychoterapia ma zastosowanie,
            b) aspekty psychospołeczne i biologiczne zaburzeń psychicznych sklasyfikowanych w ICD i DSM, w których psychoterapia ma zastosowanie,
5. Diagnoza psychoterapeutyczna:
            a) uzyskanie wiedzy na temat diagnozowania pod kątem możliwości stosowania danego podejścia,
            b) uzyskanie wiedzy na temat umiejętności konsultowania i zawierania umowy psychoterapeutycznej,
6. Metody psychoterapeutyczne:
            a) teoria procesu psychoterapeutycznego z uwzględnieniem czynników leczniczych w danym podejściu,
            b) społeczne i kulturowe uwarunkowania psychoterapii
7. Główne kierunki w psychoterapii:

   główne podejścia i kierunki w psychoterapii (co najmniej trzy spośród pięciu – podejście poznawczo-behawioralne, podejście psychodynamiczne, podejście systemowe, podejście integracyjne, podejście humanistyczne), ich założenia, zastosowanie, skuteczność oraz ich ograniczenia.

8. Zagadnienia etyczne:
            a) ogólne zasady etyczne pracy psychoterapeuty, zasady etyczne obowiązujące w danym podejściu,
            b) potencjalne problemy etyczne.

§ 4. Ramowy program nauczania w zakresie kształcenia praktycznego, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 2 zawiera w szczególności:

1. Umiejętności i metody psychoterapeutyczne:
            a) podstawowe doświadczenie kontaktu z pacjentami,
            b) umiejętność stosowania technik psychoterapeutycznych,
            c) umiejętności funkcjonowania w relacji psychoterapeutycznej,
            d) założenia i praktyka procesu terapeutycznego z uwzględnieniem czynników leczniczych w danym podejściu,
2. Własne doświadczenie psychoterapeutyczne:
            a) psychoterapia lub inne własne doświadczenie w systemie indywidualnym lub grupowym umożliwiające uzyskanie wiedzy o własnym funkcjonowaniu,
            b) poznawanie własnych sposobów przeżywania i cech osobowości („terapia treningowa”, „psychoanaliza”, „własne doświadczenia” i inne metody obejmujące elementy autorefleksji, terapii i doświadczenia osobistego itp.)zgodnie z danym podejściem.
            c) elementy samorefleksji i analizy własnego funkcjonowania w relacji psychoterapeutycznej.
3. Superwizja pierwszych przypadków:

   stosowanie zdobytej wiedzy w praktyce klinicznej.

4. Staż kliniczny:

   Staż w placówce opieki zdrowotnej lub pomocy społecznej zapewniający kontakt z pacjentami o różnej diagnozie.

5. Praktyka psychoterapeutyczna pod superwizją:

   praca własna terapeuty w trakcie szkolenia polegająca na prowadzeniu pacjentów metodami psychoterapeutycznymi nabytymi w trakcie szkolenia, podlegająca superwizji.

§ 5. 1. Formy i metody zdobywania wiedzy teoretycznej, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 3 oraz nabywania doskonalenia umiejętności praktycznych, obejmują w szczególności:

1. Moduły, kursy, seminaria, warsztaty dydaktyczne, wykłady i inne określone metody dydaktyczne stosowane w danej modalności obejmujące szczegółowo określony zakres wiedzy teoretycznej, którą uczący się jest zobowiązany opanować.
2. Staże, staże kliniczne, zajęcia praktyczne, ćwiczenia, praktyki, seminaria i inne określone metody uzyskiwania umiejętności praktycznych stosowane w danej modalności, obejmujące szczegółowo określony zakres umiejętności praktycznych, które uczący się jest obowiązany nabyć.

§ 6. Formy i metody samokształcenia, o których mowa w § 2. ust. 1 pkt 4, obejmują:

1. studiowanie określonego zalecanego piśmiennictwa (czasopisma, podręczniki, monografie i inne niezbędne polecane materiały) zgodnego tematycznie z programem kształcenia w psychoterapii.
2. uczestnictwo w konferencjach i seminariach naukowych.
3. przygotowanie referatów, publikacji lub innych materiałów.

§ 7. Formy i metody bieżącej kontroli oraz oceny wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 5, stosowane w trakcie realizacji programu kształcenia w psychoterapii obejmujące teoretyczne i praktyczne sprawdziany oraz superwizje na określonym etapie kształcenia.

§ 8. Czas trwania kształcenia wynosi co najmniej 1200 godzin w ciągu 4 lat szkolenia w zakresie psychoterapii w tym co najmniej:

         a) 590 godzin kształcenia teoretycznego oraz umiejętności i metod praktycznych.
         b) 100 godzin własnego doświadczenia psychoterapeutycznego lub ekwiwalentnego w systemie indywidualnym lub grupowym.
         c) 150 godzin superwizji indywidualnej lub grupowej.
         d) 360 godzin stażu.
         e) 2 lata praktyki psychoterapeutycznej pod superwizją w trakcie 4 letniego okresu szkolenia.

§ 9. Egzamin końcowy, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 7, obejmuje:

1. ocenę wymaganej wiedzy za pomocą sprawdzianu teoretycznego (testowego lub pisemnego lub ustnego), ew. pisemnej pracy końcowej.
2. ocenę umiejętności stosowania technik psychoterapeutycznych za pomocą sprawdzianu praktycznego.
3. ocenę osobistego funkcjonowania przyszłego psychoterapeuty w relacji psychoterapeutycznej dokonaną przez superwizorów i wyrażoną w formie rekomendacji.